ABDÜLHAMİD HAN’I SEVİP ÂKİF VE BEDİÜZZAMAN’A KIZMAK

Oleh: Haydar Murad Hepsev
20 Kasım 2015

 

ABDÜLHAMİD HAN’I SEVİP
ÂKİF VE BEDİÜZZAMAN’A KIZMAK

Mehmed Âkif ve Bediüzzaman’a, Sultan İkinci Abdülhamid’e muhalif olduklarından buğz etmek doğru değildir.

Hem Abdülhamid Han (aleyhirrahmeti vel-gufran) hazretlerini hem de Mehmed Âkif ve Bediüzzaman’ı sevmek de acayip değildir; bazı önemli meselelerde birbirlerine karşıt oldukları halde.

Siyasiler ve Muhalefet, Ulema ve Tenkit

Evet, biz Sultan İkinci Abdülhamid’i seviyoruz; son büyük İslam halifesidir; ittihad-ı İslam siyasetinin son ve en büyük uygulayıcısıdır; mübarek ve muhteşem bir padişah efendimizdir.

Evet, Mehmed Âkif ve Bediüzzaman, hal-i hayatta ve riyasette iken Abdülhamid Han’a muhalifti (ve bu, bize göre yanlıştır.) Lakin evvelen, biz bunu bugün düşünüyoruz, o günün şartlarını tam olarak bilmiyoruz. Saniyen, Abdülhamid Han, aynı zamanda bir siyasetçidir, bir liderdir ve her lidere muvafık/muhalif olanlar vardır ve bu da tabiidir. Yaşadığımız zaman dilimi içinde her biri Müslüman siyasetçiler olan merhum Turgut Özal ve Necmeddin Erbakan’a, hâlihazırdaysa Recep Tayyip Erdoğan’a muvafık/muhalif olan kardeşlerimiz var. Muvafık olanlar daha muhlis Müslüman olmadığı gibi, muhalif olanlar da fâsık olmuyor elbette; hatta böyle düşünmek merduttur. Bu misal yeterlidir. Mehmed Âkif’le Bediüzzaman, Abdülhamid Han’a muhalefet etmekle, bize göre, hata etmişlerdir; lakin onlar da bizim gibi bazı liderleri beğenmek ve beğenmemek hakkına sahiptirler.

Abdülhamid Han hazretleri, Osmanlının son büyük millet-devlet-medeniyet-birlik atılımını yapmıştır velakin (daha önce de defalarca yazdık) aydınların büyük çoğunluğunu yanına alamamıştır, bu da onun siyasetinin anlaşılıp takip edilmesini imkânsız kılmıştır; böylece o büyük atılım zaferle sonuçlanamamıştır.  Aydınların ona yakınlık göstermemesinde, onun aşırı şüpheciliğinin bir payı yok mudur? Ülkeyi demir yumrukla –istibdatla- yönetmesi, aydınlara çok mu sevimli gelmiştir. Onun bu tavırlarını, bugün, anlıyor ve ona hak veriyoruz; fakat o devirde yaşayanların bizim gibi anlamasını nasıl bekleriz… Onun için o devri kendi şartları içinde anlamaya çalışmak, hakikate en uygun yaklaşım olacaktır.

Beğendiğini külliyen beğenmek, sevmediğini de külliyen reddetmek, kötü bir hastalıktır; ne yazık ki bizde bu hastalığa duçar olan nice prof. ve aydın vardır. Tarihteki büyük şahsiyetleri, liderleri, zatları idolleştirmekse azim bir yanlıştır. Sultan İkinci Abdülhamid’i hatasız mı kabul ediyoruz ki Âkif’le Bediüzzaman’ı ona muhalif olduklarından külliyen reddediyoruz. Mehmed Âkif’le Bediüzzaman’ı; onları çok sevmekle, okumakla ve onlardan çok istifade etmekle beraber, yanlışsız kabul etmiyoruz. Doğruları yanlışlarından çok çok fazladır; savablarını alır, hatalarını bir kenara bırakırız ve hatalarına göre onları yargılamayız. Ölçü, Kur’an ve Sünnet’tir; hakikattir; bu ölçüye göre sever ve bugzederiz. İslam’a hizmet edenleri sever, hatalarını değil doğrularını görmeyi yeğleriz; İslam büyükleri de hep bu ahlakı takip etmişlerdir.

Bugün Ehl-i Sünnet ve Cemaat’in üzerlerinde ittifak ettiği mesela Hârûn Reşîd, Sultan Alpaslan, Selahaddin Eyyubi, Sultan Kılıçaslan, Fatih Sultan Mehmed, Yavuz Sultan Selim vb. (aleyhimürrahmeti vel-gufran) hazeratı, yaşadıkları zamanda az mı tenkide uğradılar; muhalifleri-muvafıkları olmadı mı? Muhalif olan bazı büyük âlimlerin kabirlerine gidip diriltip ellerinden icazetlerini mi alacağız, hâşâ.

Aynı şekilde Muhyiddin Arabi, Mevlana Celaleddin Rumi, İmam Gazali, İmam Rabbani, Ebussuud Efendi, İmam Birgivi, Mevlana Halid Bağdadi vb. (kaddesallahu esrarahum) hazeratı da, devirlerinde “aman efendim, sizler ne büyük âlimlersiniz; Rabbimizden bize hediyesiniz” diye mi karşılanmıştı. İmam Gazali, sapık cereyanlarla ilgilendiği için ne kadar eleştiri almıştı, ama iyi ki ilgilendi, yazdığı reddiyelerle o sapıklıkları kesin bir şekilde hezimete uğrattı. Şunu da ekleyeyim ki İmam Gazali, bugün aramızda olsa kadim felsefeyle ilgileniyor diye Müslüman camianın bir kısmından acımasız tenkitler alırdı; lakin mübarek iyi ki felsefeyle ilgilendi ve iyi ki Tehâfütü-l-Felâsife (Filozofların Tutarsızlığı) eserini yazdı da bu konudaki küfür ve bidatlerden korunmuş olduk.

Her büyük insan, devrinde övgü ve yergilerle karşılaşır, tarihin tartısında tartılır ve vefatından sonra yavaş yavaş hataları büyük ölçüde unutulur, çoğunlukla doğruları kalır. Abdülhamid Han, Âkif’le Bediüzzaman hakkındaki tartışmalar da bir süre sonra böyle olacak ve hepsi de büyük olarak anılacaklardır.

(Ayrıca bu iki mübarek zatın, mübarek padişah hazretlerine karşı yaptıklarından ötürü nadim olmadıklarını nereden biliyoruz da bir sürü gereksiz lafı ardı ardına diziyoruz.*)abdulhamid akif said

 

Cemaleddin Efgaanî ve Abduh’a Buğzedip Âkif ve Bediüzzaman’a Kızmak

Âkif ve Bediüzzaman’a, Cemaleddin Efgaanî ve Abduh’tan etkilendiklerinden ötürü de haksız tenkitler gelmektedir.

Evet, bunlar üzerinde çokça tartışma olan kişilerdir; fakat çoğu insan bunlar hakkında tamamen yüzeysel ve kulaktan dolma bilgilere sahiptirler; bu da ilim ve fikir sahiplerine yakışan bir tutum değildir.

Evet, bu şahısların birçok fikir ve tavırlarını biz de beğenmiyoruz; lakin ‘külliyen reddedicilerden’ olmak da istemiyoruz. Abduh, sonradan Ehl-i Sünnetten iyice ayrılmıştır; ama Âkif’le Said Nursi’nin ondan etkilenmesinden sonra. Cemaleddin Efgaanî’yi, tam olarak kabul edenlerden değiliz, lakin İttihad-ı İslam fikrini ortaya atıp bu konuda ilk temelli görüşler ileri süren de odur.  Biz de, Âkif ve Bediüzzaman** gibi İttihad-ı İslam’a kaailiz. İttihad-ı İslam için Efgaanî önemli fikirler öne sürdü diye bu davadan vaz mı geçeceğiz. Elbette, hayır… Bediüzzaman gibi deriz: “Onun İttihad-ı İslâmdaki fikrini kabul ettim”, diğerlerini kabul etmedim. Bu kadar.

Bu durumu da yani, Âkif’le Bediüzzaman’ın birtakım fikir adamlarından etkilenmesi meselesini, yaşadıkları devrin şartlarına bakarak anlamaya çalışmak gerekiyor. ‘Geleneğimizden neden ayrı fikirlere ihtiyaç duymuşlar’ diyecek olanlara şunu deriz: Devlet-i aliyye, çökmek üzeredir; bunu koca bir not olarak bir kenara yazalım. Bütün kurumlar gibi, Ehl-i Sünnet ve Cemaatin kalesi durumunda olan medrese ve tekke, yani ilim ve irfan da genel gidişattan uzak değildi, bozulmaya yüz tutmuştu (Ehl-i Sünnet ve Cemaatte büyük hizmet etmiş olan bu iki mühim müesseseye olan büyük hürmetimden ötürü ancak bu tabirleri kullandım, yoksa vaziyet daha da ağırdır.) Bir inkılap ve teceddüt arzusu, bunun için, Âkif ve Said Nursi’de bir gaye halini almıştı. O iki şahsa, bunun için ilgi duymuşlardır.

Âkif de Said Nursi de Beşerdir, lakin Büyük İnsandırlar

Âkif de Said Nursi de hakiki Müslümandı, muvahhid idi, mücahid idi, Ehl-i Sünnet ve Cemaattendi. Modernist falan değillerdi. Hem hal-i hayatlarında hem de bugüne kadar büyük bir sel gibi gelen materyalizme, modernizme, pozitivizme, ateizme güçlü ve büyük sedler oldular.

Yeni devletin İslam’a olan olumsuz tutumları, onların hoşuna mı gitmişti; onların istediği inkılap ve teceddüt “devrimler” miydi… Elbette değildi. Âkif, hisli adamdı, şairdi; Mısır’a gitmeyi tercih etti. Bediüzzaman, o kadar cevval ve cebbar olmasına rağmen, o da Van’da bir dağda uzleti seçmişti; sonra sürgün edildiği Barla’da başladı Nur Risalelerini yazmaya ve akabinde yeniden dava adamlığına.

Safahat’ı çıkarınız, şiirimiz öksüz kalır; sadece şiirimiz mi, meal ve tefsir ilmi dahi eksik kalır, mealin ve manzum tefsirin harikulade örnekleri vardır çünkü Safahat’ta. Unutmayınız: İstiklal Marşı, Cumhuriyetin İslam’la olan bağını neredeyse tek başına sağlamıştır.

Risale-i Nurlar, İslam medeniyetinin Osmanlı ırmağının ilim ve irfanını; dilini, kelime hazinesini ve yazısını bugüne kadar getiren bin gözlü büyük bir köprü hizmetini yapmıştır.

***

(Yüce Devlet’in dört büyük üstadından ikisi olan) Âkif’le Bediüzzaman ve eserleri ne kadar övülse azdır. Onlardan Allah ve Resulü razı olsun, âmin.

Hataları vardı, büyüktü-küçüktü… Allah teala onları afv u mağfiret buyursun, âmin.

Bizler, hata ve kusur araştıran değil, güzeli görmeyi seven bir medeniyetin evladıyız. Aynı zamanda, kişileri oluğundan fazla büyütmeyin diyen ve onların beşer olduklarını da unutmamayı öğüt veren uygarlığın torunlarıyız.

Şimdi koltuklarında oturup da bugünün rahatlığıyla “şöyleydi, böyleydi” diyenlere ise zerrece itibarımız yoktur. İslam gençliği, onlara daha da kesin, net ve derin cevaplar verecektir; inşallah hem de yakında…

Biz bir başlangıç yapmış olduk sadece…

_____________________

* Abdülhamid Han’ın tahttan indirilmesi ve vefatından sonra birçok aydın pişman olmuş ve bu nedametlerini çeşitli şekillerde dile getirmişlerdir.

Rıza Tevfik, 1927’de Kahire’de neşredilen Müsâvât gazetesinde “Sultan Abdülhamid Han’ın Ruhâniyetinden İstimdat” şiirinde “târihler ismini andığı zaman, / sana hak verecek ey koca sultan; / bizdik utanmadan iftira atan, / asrın en siyâsî padişâhına.” diyerek pişmanlığını ifade etmiştir.

Âkif de 1924 yılında yayımlanan Âsım başlıklı şiir kitabındaki “Semerci” şiirinde “«giden semerciyi» derler; «bulur muyuz şimdi? / ya böyle kalfa değil, basbayağ muallimdi. / nasıl da kadrini vaktiyle bilemedik, tuhaf iş: / semer değilmiş o rahmetlininki devletmiş!” demiş ve hatalarını itiraf etmiştir.

Hocam Mehmed Serhan TAYŞİ’den bizzat dinlemiştim: “(Hocamın da bulunduğu bir mecliste) Kadir Mısıroğlu, (II. Abdülhamid’in torunu Nemîka Sultan‘ın kızı Sâtı’a Hanımsultan evli olan) Profesör Osman Turan’dan şu hatırayı nakletmiş: Bediüzzaman, Osman Turan’dan Nemîka Sultan’la görüşüp Han hazretlerine muhalif oluşundan ötürü pişmanlığını dile getirip özür dilemek istediğini beyan etmiş; Osman Turan, Sultanhanım’ın evde bir odada ibadetle meşgul olduğunu, kendisiyle bile kapı ardından konuştuğunu ama bu dileği ona ileteceğini söylemiş. Sultanhanım, Said Nursi’le görüşmeyi kabul etmiş; aralık bırakılan kapı arkasında yapılan mülakat esnasında, Bediüzzaman, babası Abdülhamid Han hazretlerine karşı yaptıklarından pişman olduğunu; bunu hal-i hayatında Padişah hazretlerine söylemesi gerektiğini, ama bunun mümkün olmadığını; bu pişmanlığını Hanımsultan hazretlerine ifade etmek istediğini ve özür dilediğini söyleyince; Nemîka Hanımsultan ‘Özrünüz kabul edildi, Hocaefendi’ demiş.

Şöyle bir temennide bulunmak istiyor insan: Âkif de Bediüzzaman da bu pişmanlıklarını, Rıza Tevfik gibi, daha açıktan yapsalardı, ne iyi olurdu; kalbinde maraz bulunanların ağızlarını bir güzel tıkamış olurlardı…

** Bediüzzaman’ın bu konudaki görüşlerini buraya almakta yarar var: “Sultan Selim’e biat etmişim. Onun İttihad-ı İslâmdaki fikrini kabul ettim. Zira, o vilâyat-ı şarkiyeyi ikaz etti. Onlar da ona bîat ettiler. Şimdiki şarklılar, o zamanki şarklılardır. Bu meselede seleflerim, Şeyh Cemaleddîn-i Efganî, allâmelerden Mısır müftüsü merhum Muhammed Abduh, müfrit âlimlerden Ali Suâvi, Hoca Tahsin ve ittihad-ı İslâmı hedef tutan Namık Kemal ve Sultan Selim’dir … Divan-ı Harb-i Örfî (Eserin tam adı İki Mekteb-i Musîbetin Şehâdetnâmesi yâhûd Dîvân-ı Harb-i Örfî ve Saîd-i Kürdî) [Bediüzzaman’ın 31 Mart (12 Nisan 1908) olaylarından sonra çıkarıldığı mahkemede (1909’da) yaptığı müdafaadır.]

/// H.M. Hepsev’in bu yazısı, YÜCE DEVLET DERGİSİ’nin 25 Mayıs 2015 tarihli 14. sayısında yayınlanmıştır.

Etiketler: , , , ,

Kategori: Üstadlarımız | RSS 2.0 Both comments and pings are currently closed.

Yorum Yok

Comments are closed.